Azərbaycan hökumətindən neft 700 milyon dollardan çox təzminat tələb olunur

Avropa İttifaqı (Aİ) iqlimin inkişafının qarşısını alan və qalıq yanacaq şirkətlərinə hökumətləri məhkəməyə verməyə imkan verən müqavilədən çıxmağı planlaşdırır. Bu barədə, The Scotsman məlumat verib. 

Enerji Xartiyası Müqaviləsi 1994-cü ildə yaradılıb və ölkələrə enerji məsələlərində əməkdaşlığa kömək etmək məqsədi daşıyır. 

Müqaviləyə hər hansı bir milli hüquq sistemi xaricində xüsusi korporativ məhkəmə daxildir, yəni şirkət onun siyasətini bəyənmədiyi təqdirdə bir milləti məhkəməyə verə bilər. Onlar təzminat tələb edə və ya bəyənmədikləri siyasəti ləğv edə bilərlər. Məhkəmə institusional qərəzli olmaqda günahlandırıldı, qalıq yanacaq firmalarını təmsil edən vəkillər sonrakı işlərdə guya neytral, qərar verən arbitr rolunu alıblar.

Hollandiya iki qalıq yanacaq şirkəti tərəfindən məhkəməyə verilir, çünki o, kömür enerjisindən imtina etməyi planlaşdırır, bu, Hollandiyalı vergi ödəyicilərinə 1,4 milyard dollara başa gələ bilər. ABŞ-a oxşar müqavilə əsasında 15 milyard dollar tələb olunur, çünki o, Keystone tar qumları boru kəmərini ləğv etmək qərarına gəlib. Britaniya şirkətləri tərəfindən 20 hadisə baş verib. İtaliya sahilə yaxın neft qazmalarına qadağaya görə 190 milyon dollar təzminat ödəməli oldu; və Azərbaycan hökumətindən neft və qaz hasilatı üzrə ehtimal olunan bloklara görə, 700 milyon dollardan çox təzminat tələb olunur.

Qalıq yanacaqlardan uzaqlaşmaq üçün hər hansı bir hərəkət korporativ məhkəmə ilə nəticələnə bilər. Bir mənbə, qalıq yanacaq firmalarının təzminat iddiaları vasitəsilə təxminən on trilyon dollar qazana biləcəyini təxmin edir.

İtaliya 2016-cı ildə müqavilədən çıxıb və Fransa, İspaniya, Almaniya, Sloveniya, Polşa və Hollandiya bu yaxınlarda birtərəfli qaydada müqavilədən çıxmaq barədə qərarlar qəbul ediblər. Aİ əvvəlcə müqaviləyə yenidən baxılması üçün uğursuz cəhdi dəstəklədi, lakin indi tamamilə geri çəkilməyi təklif edir.

Böyük Britaniya da müqaviləni imzalayıb. Britaniya, müqaviləni "köhnəlmiş" adlandırıb və onu modernləşdirmək cəhdində iştirak edib, hətta qalıq yanacaq layihələri üçün qorunmanın aradan qaldırılması üçün tədbirlər təklif edib. 

Aİ biznes tərəfdarı, iqlim əleyhinə olan Enerji Xartiyası Müqaviləsindən koordinasiyalı şəkildə çıxmağı planlaşdırır və ölkələri bağlamağa davam edəcək qürub müddəalarını neytrallaşdırmaq üçün öz ümumi çəkisindən istifadə etməyə ümid edir. Böyük Britaniya bunun bir hissəsi olmağa cəhd edə bilər, lakin bunun əvəzinə iqlim dəyişikliyi ilə bağlı qətiyyətli addımlar atmaqdansa, Böyük Britaniyanın qalıq yanacaq şirkətlərinin maraqlarını nəzərə alaraq əllərində oturur.

Enerji Xartiyası Müqaviləsinin əsas motivi keçmiş Sovet ölkələrində fəaliyyət göstərən qərb neft şirkətlərini qorumaq idi. Avropa İttfifaqı və Böyük Britaniya da daxil olmaqla 50-dən çox üzvü var.

Rabia Hale Seferoğlu
www.anews.az