Məcburi hərbi xidmətə ölkələrin yanaşması – SİYAHI

14.11.2022 17:26

Dünyada 1945-ci ildən bugünə kimi yalnız 26 gün sülh olub. Müxtəlif ölkələrin bir-birilə kiçik ya böyük miqyasda savaş aparması fonunda dövlətlərdə məcburi hərbi xidmət deyilən bir öhdəlik var. Məcburi hərbi xidmət bəzi ölkələrin mövcud qanunvericiliyinə görə müəyyən yaşa çatan şəxsin məsuliyyət daşıdığı dövlət xidmətidir. Məcburi hərbi xidmətin başlanğıcı Misirdə qoyulsa da, hazırda bir çox dövlətdə əsasən kişilər olmaqla bu xidmət tətbiq edilir.

Anews.az ölkələrdə bu xidmətin necə tətbiq olunması barədə apardığı araşdırmanı təqdim edir:

Dünyada hərbi xidmətin məcburi olduğu 54 ölkə var. Bu ölkələrin əksəriyyəti Afrika və Asiyada yerləşir. Türkiyə də daxil olmaqla 54 ölkə arasında 6 Avropa ölkəsi var. Bu Avropa ölkələri arasında İsveç də var. Hərbi xidmətin məcburi olduğu digər Avropa ölkəsi Moldovadır.

Yaxın gələcəkdə məcburi hərbi xidmətin ləğvini düşünən dörd ölkə var. Bu ölkələr Ukrayna, Qazaxıstan, Gürcüstan və Moldovadır. Lakin Rusiyanın Ukraynaya hərbi hücumu bu xidmətin ləğvi barədə düşüncələri

Bəzi ölkələrdə qadınlar üçün məcburi hərbi xidmət də var. Qadınların hərbi xidmətə çağırıldığı ölkələr bunlardır: Çin, İsrail, İsveç, Şimali Koreya, Mərakeş, Kabo Verde, Çad və Eritreya.

Türkiyədə 1916-cı ildən məcburi hərbi xidmət var. Osmanlı dövründə 5 il olaraq başlayan məcburi hərbi xidmət bu günə qədər tədricən azaldılıb. 2019-cu ildə edilən tənzimləmə ilə vətəndaşlara bir aylıq hərbi xidmət imkanı da təklif edilib. Türkiyədə 2019-cu ildən etibarən məcburi hərbi xidmət müddəti təhsil fərqindən asılı olmayaraq 6 ay olaraq tətbiq edilir. Universitet olsa da, olmasa da, 20 yaşı tamam olan adam 6 ay milli borc hesab edilən xidməti yerinə yetirməlidir. "Hərbi xidmətə qəbul haqqında” qanuna əsasən, Türkiyə Respublikasının hər bir vətəndaşı 20 yaşı tamam olduğu il yanvarın 1-dən 41 yaşı tamam olan il yanvarın 1-nə qədər hərbi xidmət keçə bilər. Əsgərlik dövrü çağırış, həqiqi hərbi xidmət və ehtiyatda olmaq üzrə 3 dövrdə keçirilir. Hərbi xidmətə çağırış yaşına çatmış, səhhətində problem olmayan, bakalavriat səviyyəsində oxumayan, hərbi xidmətə çağırış tarixinə fərari olmayan hərbi qulluqçular çağırış, ödənişli hərbi xidmətdən faydalana bilər. Bu şərtləri ödəyən və Qanunla müəyyən edilmiş hesablama qaydası ilə müəyyən edilmiş hərbi xidmət haqqını ödəyən şəxslər ödənişlə hərbi xidmət çərçivəsində 1 aylıq ibtidai hərbi hazırlığa qəbul olunurlar. Bu əsas hazırlıq başa çatdıqdan sonra öhdəliyi olan şəxslər vətənə xidməti olan hərbi xidmətini yerinə yetirmiş hesab olunurlar. Səfərbərlik və müharibə hallarında ödənişli hərbi xidmət tətbiq edilə bilməz. Ödənişli hərbi xidmət üçün vətəndaşlar 56 min 500 Türkiyə lirəsindən keçməli olur.

Avropada Fransız İnqilabı üçün qüvvələr təmin etmək üçün vətəndaşlıq şərti kimi məcburi hərbi çağırışı tətbiq edən ilk müasir milli dövlət Fransa idi. Hərbi xidmət Avropanın əksər ölkələrində olduğu kimi 21-ci əsrin əvvəllərində nəhayət aradan qaldırılana qədər müxtəlif formalarda davam etdi.

Bununla belə, Serbiya və Rumıniya kimi hərbi xidmətə çağırışı ləğv etmiş bəzi ölkələr yaxın gələcəkdə onu geri qaytarmağa çalışırlar.

İranda 18 yaşından başlayan kişilər üçün məcburi hərbi xidmət var. Fiziki və ya psixi sağlamlıq problemləri, eləcə də əlilliyi səbəbindən xidmət edə bilməyənlər üçün istisnalar mövcuddur və tələbələr universitetə qəbul olunarkən xidməti gecikdirə bilərlər. Hərbi xidmət müddəti adətən 24 aydır, lakin yoxsul ərazilərdə xidmət üçün 22 aya, sərhədyanı rayonlar üçün isə 20 aya endirilir.

Ermənistanda hərbi xidmət 18-27 yaş arası kişi vətəndaşlar üçün məcburidir. Xidmət iki il davam edir və hökumətin qərarına əsasən çağırışçılar ildə iki dəfə hərbi xidmətə çağırılırlar. Yaşı 27-dən 50-dək olan vətəndaşlar hərbi ehtiyatdadırlar və səfərbərlik elan olunarsa, hərbi xidmətə çağırıla bilərlər.

Azərbaycanda bütün əmək qabiliyyətli kişi mülki şəxslər üçün Azərbaycan Silahlı Qüvvələrində məcburi hərbi xidmət var. Hərbi xidmətə çağırış yaşı 18-dir. Azərbaycan Konstitusiyasının 76.2-ci maddəsinə əsasən, vətəndaşın vicdanı onların hərbi xidmət keçməsinə mane olarsa, hərbi xidmətdən başqa alternativ xidmət nəzərdə tutulmur. 19-40 yaş arası qadınlar da könüllü olaraq silahlı qüvvələrə qəbul edilir. İldə dörd çağırış dövrü var. Hərbi xidmət stajı 18 ay, ali məktəb məzunları üçün icbari xidmət müddəti 18 aydan 12 aya endirilib. Azərbaycan Avropa Şurası qarşısında alternativ hərbi xidmət haqqında qanunun qəbul edəcəyi ilə bağlı öhdəliyini yerinə yetirməli olsa da bu gerçəkləşməyib.

Mərakeş - COVID-19 pandemiyası səbəbindən iki il müddətinə hərbi xidmətə çağırışı dayandıran və 2022-ci ildə təzədən bərpa edən ölkələrdən biridir.

Çilidə 18-45 yaşlı kişilər üçün 12-22 aylıq seçmə məcburi xidmət mövcuddur, lakin nadir hallarda bu hərbi xidmətə ehtiyac duyulur.

Gürcüstan Konstitusiyasına və qanunvericiliyinə əsasən, 18 yaşından 27 yaşa qədər bütün kişilər - Gürcüstan vətəndaşları 12 aylıq hərbi xidmət keçməlidirlər. Xüsusi səbəbi olanlar üçün qanunvericilikdə nəzərdə tutulduğu halda istisnaya yol verilir.

18-30 yaş arası bütün kişilər Birləşmiş Ərəb Əmirliklərində hərbi xidmət keçməlidir. Bu müddət 12 aydır.

Cənubi Koreyada hərbi xidmət məcburidir. 18-36 yaş arası bütün kişilər hərbi təlim keçməlidirlər. Qadınlar hərbi xidmətə çağırılmırlar, lakin onların könüllü olaraq hərbi xidmətə getmək imkanları var. Cənubi Koreyada hərbi xidməti 28 yaşına qədər təxirə salmaq mümkündür. Kişilər təhsil və ya karyeralarını artırmaq üçün xidmətini təxirə sala bilərlər, lakin kişilərin əksəriyyəti hərbi xidmətini 20 yaşına kimi edirlər. Xidmət müddətinin uzunluğu işə qəbul edilən şəxsin harada xidmət etməsindən, həmçinin onların rolundan asılıdır. Aktiv vəzifə üçün ən uzun xidmət müddəti hava qüvvələrindədir. Bundan sonra Hərbi Dəniz Qüvvələrində 23, Ordu və Dəniz Piyadalarında isə 21 aydır. Kişilər alternativ kimi iki ilə qədər ictimai iş sayılan qeyri-döyüş xidmətləri də görmək mümkündür. Kişilər öz ölkələrinə həkim, hüquqşünas və ya baytar kimi xidmət edə bilərlər. Bu xidmət növü 36 ay davam edir.

Bir çox ölkələrdə olduğu kimi, Koreyada da hərbi xidmət öz millətinə qarşı bir vəzifə kimi qəbul edilir. Millət qarşısında borcunu başqa cür yerinə yetirmiş şəxslərin hərbi xidmətdən azad edilməsi mümkündür. İfaçılar və idmançılar kimi xüsusi bacarıq tələb edən karyeraları olan insanlar xidmətlərinin təxminən dörd həftə davam edərək əsas təlimə qədər azaldılmasını görə bilər. Məsələn, Cənubi Koreya Asiya Oyunlarında qızıl qazandıqdan sonra Tottenhot Hot Spur oyunçusu Son Heung Min Cənubi Koreyalı komanda yoldaşları ilə birlikdə tam hərbi xidmətdən azad edildi. 2022-ci ildə Cənubi Koreya parlamenti BTS kimi K-pop ulduzlarına 30 yaşı tamam olana qədər hərbi xidmətini təxirə salmağa icazə verən qanun layihəsini qəbul etdi.

Özbəkistanda məcburi əsgərlik yaşı 18, müddəti isə 12 aydır.

Almaniyada məcburi hərbi xidmətə cəlb etmə İkinci Dünya müharibəsi dövründə başlanıb. Hazırda bu ölkədə əsgərlik müddəti 6 aydır. Bundesvehr əsasən müqaviləli heyətlə komplektləşdirilir.

1940-cı ildən bəri Amerika Birləşmiş Ştatları 18-25 yaş arası bütün əmək qabiliyyətli kişilərdən Seçmə Xidmətdə qeydiyyatdan keçmələrini tələb edir, yəni tələb olunarsa, onlar hərbi xidmətə cəlb oluna bilərlər. Bununla belə, Birləşmiş Ştatlar 1973-cü ildən bəri könüllü hərbi işlərə cəlb olunanların sayının çox olması səbəbindən Seçici Xidmətdən istifadə etmək zərurəti yaranmır.

Eynilə, Çində 18-22 yaş arası kişilər iki il hərbi xidmət üçün qeydiyyatdan keçməlidirlər. Bununla belə, yer üzündə ən çox məskunlaşan ölkə olan Çin kifayət qədər könüllü əsgərə malikdir və sıraları doldurmaq üçün heç vaxt məcburi qeydiyyatdan keçənlər siyahısına ehtiyac duymayıb.

Rusiya – Ərazisinə görə dünyanın ən böyük ölkəsi olan Rusiyada məcburi hərbi xidmət var və hər il 18-27 yaş arası 250 mindən çox rus gənci hərbi xidmətə çağırılır. Bu, əmək qabiliyyətli kişilər üçün 12 ay müddətinə hərbi xidmət məcburidir. Rusiya Müdafiə Nazirliyinin saytında deyilir ki, burada məcburi xidmətin mahiyyəti "ölkəyə xidmət etdiyiniz yerdə əylənmək deyil, əsl kişi olmaq ağrı və çətinliklərə dözə bilməkdir. Sizin gələcək mülki həyatınızı çox asanlaşdırmaqdan" ibarətdir.

Rusiya qanunvericiliyində nəzərdə tutulub ki, icbari xidməti başa vurmuş şəxslər dövlət universitetlərinə "asan şərtlərlə” daxil olmaq hüququna malikdirlər ki, bu da imtahanların müsahibə ilə əvəz edilməsi və ya imtahanların sayının azaldılması deməkdir.

Rusiyada bu xidmətdən yayınmaq iki ilə qədər həbs cəzası ilə cəzalandırılan cinayətdir. 2007-ci ildə Milli Xidmət iki ildən bir il azaldıldı. Bununla belə, bir çox gənc kişilər üçün həyatlarının bir ilini keçirmək hələ də o qədər də cəlbedici bir yol deyil və bəzi məlumatlara görə, çağırışçıların demək olar ki, yarısı hərbi xidmətdən yayınmağa çalışır. Rusiyada hərbi xidmətə çağırışla bağlı sərt reallıq hələ sovet dövründən başlayıb. Rusiya ordusu ən çox rütbəli əsgərlərin gənc hərbçiləri istismar etməsi ilə (daha çox vaxt fiziki zərər vurmaq nəzərdə tutulur) məşhurdur. Amma ən pisi odur ki, Rusiya Ukrayna ilə davam edən müharibədə, eləcə də Çeçenistanla müharibə zamanı aşkar olduğu kimi, hərbi münaqişələrdə dəfələrlə zəif təlim keçmiş hərbi xidmətə çağırılmış əsgərlərdən istifadə edib.

Bununla belə, Rusiya konstitusiyası, əgər kişinin "əqidəsi və ya dini inancı hərbi xidmətə zidd olarsa” qeyri-hərbi milli xidmət formasını seçməyə icazə verir. Əsgərliyə cəlb olunmaqdan yayınanlar cərimə və ya hətta həbslə üzləşə bilərlər. Son vaxtlar 18-27 yaş arasında olan bir çox rusiyalının hərbi xidmətə çağırılmamaq və Ukraynadakı müharibəyə göndərilməmək üçün ölkədən qaçdığına dair məlumatlar var.

Amma müharibə vəziyyətində Rusiyanın məcburi səfərbərlik qərarını qəbul etməsi də oranın vətəndaşları üçün yad praktika deyil. Belə ki, cari ilin sentyabrın 21-də Ukrayna ilə müharibə fonunda Rusiyada qismən səfərbərlik çərçivəsində orduya 200 mindən çox insan cəlb olunub.

Sinqapurda 18 yaşına çatan bütün kişilər 22-24 aylıq müddətdə hərbi xidmət keçməlidirlər.

Bermudada hərbi xidmətə çağırış üsulu fərqlidir. Bermud adaları Birləşmiş Krallığın xaricdəki ərazisi olsa da, hələ də yerli qüvvəsi üçün hərbi xidmətə çağırılır. On səkkiz və otuz iki yaş arası kişilər otuz səkkiz ay müddətində Bermud alayında xidmət edir. Amma bu ölkədə vətəndaşlar həqiqi hərbi xidmətət loteraya vasitəsi ilə çağırılırlar. Çağırışçılar orduda yalnız həftənin iş günlərində olur.

Hollandiya - Rəsmi olaraq Hollandiyada məcburi hərbi xidmət var, lakin bu, tətbiq edilmir. Həm kişilər, həm də qadınlar 17 yaşına çatdıqda onlar Müdafiə Nazirliyindən vətəndaşlıq borcunu yerinə yetirməyə çağıran bir məktub alır. Amma bu barədə qərar qəbul edib-etməmək tamamilə onlardan asılıdır.

1997-ci il mayın 1-dən hərbi xidmətə getmək öhdəliyi dayandırılıb. Bu o deməkdir ki, çağırışçılar hərbi xidmətə çağırılmış olsalar da, onların hərbi xidmət keçmələri məcburi deyildir. Son vaxtlara qədər Hollandiyada hərbi xidmətə çağırış yalnız kişilərə şamil edilirdi. 2018-ci ildə Nümayəndələr Palatası əvvəllər qadınlara könüllü olaraq xidmət etməyə icazə verilsə də, bərabər imkanları təşviq etmək üçün həm kişilərə, həm də qadınlara müraciət etmək üçün çağırışa səs verdi. Həmin dövrdən qadınlar da çağırış məktubu alır və qanunvericilik onları bu məsələdə bərabər hüquqla təmin edir.

Avstriya - Dənizə çıxışı olmayan bu ölkənin Hərbi Dəniz Qüvvələri yoxdur. Bununla belə, çağırışçılar Quru Qoşunlarında, Hərbi Hava Qüvvələrində və ya Xüsusi Təyinatlı Qüvvələrində xidmət edə bilərlər. Qanuna görə, Avstriyanın bütün kişi sakinləri 18 yaşı tamam olduqdan sonra və 19 yaşı tamam olmamışdan əvvəl hərbi xidmət üçün qeydiyyatdan keçməlidirlər. 17 yaşında olanlar, valideynlərinin və ya qəyyumlarının razılığı ilə 18 yaşından əvvəl hərbi xidmətə qoşulmaq imkanına malikdirlər. 18 yaşından əvvəl qoşulmaq könüllüdür və kişi Avstriya vətəndaşı qanuni olaraq yetkin olana qədər hərbi xidmətə çağırıla bilməz. Hərbi xidmət müddəti altı aydır. Hərbi xidmətə çağırılanların vicdanla etiraz etdikləri təqdirdə əvəzedici xidmət etmək imkanı var. Əvəzedici xidmət doqquz ay davam edir və sosial iş və ya təcili yardım şəklində, həmçinin xəstəxanalar kimi bir neçə dövlət sektoru müəssisələrində həyata keçirilə bilər. Kahinlər, nazirlikdə karyera qurmaq üçün təhsil alan ilahiyyatçı tələbələr və ya dini işlərlə məşğul olanlar hərbi xidmətə çağırışdan azaddırlar.
Avstriya 2013-cü ildə referendum keçirdi və nəticədə 59,8% bu xidmətin məcburi saxlanmasının lehinə səs verdi.

Belarusiya - Belarus Silahlı Qüvvələrinin əsgərlərinin əksəriyyəti 18 ay xidmət edən çağırışçılardır.Sovet İttifaqı dövründə Belarus Ordusunda xidmət etmək prestijli bir şərəf sayılırdı, lakin son illərdə təxirə salınmaların və hərbi xidmətdən yayınma cəhdlərinin sayı artıb. 2019-cu ildə prezident Lukaşenko hərbi xidmətdən yayınanlara qarşı sərt olacağını açıqladı və möhlət almağı çətinləşdirməyi planlaşdırdı. Həmin il ölkənin qanunverici orqanına edilən dəyişikliklərdən birində deyilirdi ki, əgər bir şəxs magistr dərəcəsi və ya bakalavrdan yuxarı hər hansı əlavə təhsil almaq istəyirsə, orduda və ya hərbi hava qüvvələrində 1,5 il xidmət etməyənə kimi buna nail olmayacaq. Belarus dənizə çıxışı olmayan ölkədir, ona görə də donanması yoxdur.

İsveçrə - Bütün əmək qabiliyyətli isveçrəli kişilər 19 yaşından hərbi xidmətə çağırılır.Orta hesabla çağırışçıların üçdə ikisi xidmətə yararlıdır. Əsas xidmət 21 həftə davam edir, ondan sonra hər il əlavə təlim keçirilir. Əmək qabiliyyətli kişilər üçün hərbi xidmətdən imtina etmək imkanı var ki, bu halda mülki vətəndaş ictimai xidmət göstərməli olacaq. Hərbi xidmət İsveçrə kimliyinin bir hissəsidir. Həm hərbi xidmətdə, həm də ictimai işlərdə xidmətdən boyun qaçırmaq cinayət sayılır, lakin belə hallara çox nadir hallarda rast gəlinir. Avstriyada olduğu kimi, İsveçrə də 2013-cü ildə referendum keçirərək vətəndaşlarından hərbi xidmətə çağırışın ləğv edilib-edilmədiyini soruşdu. Böyük səs çoxluğu ilə 73% hərbi xidmətin lehinə səs verib.

Danimarka - Danimarka yaradıldığı il konstitusiyasında yazıldığı kimi, 1849-cu ildən bəri əmək qabiliyyətli kişilərin hərbi xidmətə çağırılmasını tətbiq edir. Bu gün məcburi xidmət kişilərlə məhdudlaşır və dörd aydan bir ilə qədər davam edir. Qadınlar kişilərlə eyni şərtlərlə xidmət etmək üçün könüllü ola bilərlər.

Finlandiya - Yaşı 18-dən 60-a qədər olan hər bir kişi Finlandiya vətəndaşı hərbi xidmət keçməlidir və bu xidmət başa çatdıqdan sonra Finlandiya Müdafiə Qüvvələrinin ehtiyat hərbçisi kimi qeydiyyata alınır. Vətəndaşların 347 gün davam edən qeyri-hərbi xidməti yerinə yetirmək imkanı da var. Hərbi xidmət növündən asılı olaraq müddət dəyişir. Sıravi xidmətlər üçün hazırlanmış çağırışçılar 165 gün, xüsusi bacarıq tələb edən təlimlər isə 255 gün davam edir. Finlandiya çağırışçılara harada xidmət etmək istədiklərini seçmək imkanı verir.

Norveç - Hazırki Norveç Silahlı Qüvvələri onların hərbi xidmətə çağırış sisteminin Vikinqlər dövrünə aid olduğunu iddia edir. 1814-cü ildə Norveç Konstitusiyasında deyilirdi: "Ümumi qayda olaraq, hər bir dövlət vətəndaşı, doğumundan və taleyindən asılı olmayaraq, müəyyən bir müddət ərzində ölkənin müdafiəsində eyni dərəcədə xidmət etməyə borcludur". Bu müddəa 2013-cü ildə Parlamentin hərbi xidmətə çağırışın qadınları da əhatə edəcək şəkildə genişləndirilməsinə səs verdikdə qüvvəyə minib, yəni dövlətin həqiqətən "hər bir vətəndaşı” öz ölkələrini müdafiə etmək üçün eyni dərəcədə borcludur. Norveç həm kişilər, həm də qadınlar üçün məcburi hərbi xidmət tətbiq edən ilk NATO üzvü və ilk Avropa ölkəsi oldu. Xidmət müddəti adətən 12 aydır. Çağırışçılar 18 yaşından xidmətə çağırılır və 44 yaşa qədər xidmət yaşındadırlar. Lakin müharibə zamanı xidmətə yararlılıq yaşı 55-ə yüksəlir.

Ukrayna - 2014-cü ildə Şərqi Ukraynada müharibə başlamazdan əvvəl ölkə hərbi xidmətdən uzaqlaşmağı planlaşdırırdı. 2013-cü ilin oktyabrında o vaxtkı prezident Yanukoviç məcburi hərbi xidməti ləğv edib. Ancaq Rusiya ilə gərginlik artdıqdan sonra yenidən hərbi xidmət bərpa edildi. 2021-ci ildə 13 575 kişi hərbi xidmətə çağırılıb. 2022-ci ilin fevralında Rusiya Ukraynanı işğal edəndə ölkə kütləvi səfərbərlik tətbiq etdi.

Bu gün Ukraynada məcburi hərbi xidmət müddəti ali təhsil müəssisəsinin məzunları üçün 12 ay, tələbələr üçün isə 18 aydır.

İsveç - İsveçdə 1901-ci ildən kişilər üçün məcburi hərbi çağırış var. O, 2010-cu ildə müvəqqəti olaraq ləğv edilib və milli təhlükəsizliyə artan təhdidlər fonunda 2017-ci ildə yenidən bərpa edilib. Həm qadınlar, həm kişilərə şamil edilir. İsveç səlahiyyətlilərinə görə, çağırış üçün yalnız xidmətə həvəsli olanlar seçilir. Çağırılanlar doqquz aydan 12 aya qədər xidmət etməyə davam edirlər.

Dünyada 15 ölkə var ki, onların potensial müharibə ssenarisindən qorunmaq üçün nə ordusu, nə də başqa hərbi qüvvəsi var. Həm İspaniya, həm də Fransa ilə mühafizə müqavilələri imzalayan Andorra da bu ölkələrdəndir. Andorra ölkəsinin yalnız kiçik bir könüllü ordusu var ki, bu da sadəcə simvolik xarakter daşıyır.

Avropa ölkəsi kimi siyahıda yer alan adlardan biri də Vatikandır. Andorradan fərqli olaraq onun İtaliya ilə imzalanmış müdafiə müqaviləsi yoxdur, baxmayaraq ki, İtaliya Silahlı Qüvvələri onun əhatə etdiyi ərazini qeyri-rəsmi şəkildə qoruyur. Təhlükəsizlik məsələlərində Vatikanda Papa İsveçrə Mühafizəsi var, o, yalnız Papanın müdafiəsinə cavabdeh olan silahlı birlikdir, buna görə də ordu kimi təsnif olunmur..

Dünya çempionatı və Avropa çempionatının seçmə mərhələsində iştirakına görə futbolsevərlərin tanıdığı Lixtenşteyn müharibə vəziyyətində özünü müdafiə edə bilməyən digər kiçik ölkədir. Onun hökuməti 1868-ci ildə ordunu çox bahalı hesab etdiyi üçün ləğv etdi. Lakin yaxınlıqdakı Avstriya və İsveçrə ilə qeyri-rəsmi razılaşmaya əsasən, hər iki ölkə hərbi yardım göstərəcəkdi.

Nə ordusu, nə də hərbi qüvvəsi olan digər ölkələr Dominika (Dominikan Respublikası ilə qarışdırılmamalıdır), Qrenada, Kiribati, Marşal adaları, Mikroneziya Federativ Dövlətləri, Nauru, Palau, Solomon Adaları, Sent Vinsent və Qrenadinlərdir. , Samoa, Müqəddəs Lusiya və Tuvaludur.

Bu 15 ölkədən başqa, ordusu olmayan, lakin məhdud hərbi qüvvələri olan daha altı ölkə var.

Kosta Rika Konstitusiyasının 12-ci maddəsi ordunu daimi bir qurum kimi ləğv etdi, baxmayaraq ki, o, müdafiə üçün hərbi qüvvələrin təşkilinə və ya beynəlxalq müqaviləyə hələ də malikdir. Digər misal 1869-cu ildən daimi ordusu olmayan, lakin Şimali Atlantika Müqaviləsi Təşkilatının (NATO) fəal üzvü olan İslandiyadır.

Bu ikisindən başqa, ehtiyac duyduqları təqdirdə hərbi qüvvələri bir araya gətirməyi planlaşdıran digər ölkələr Monako, Panama, Mavrikiy və Vanuatudur.

İSTİQAMƏT: 5.3.1. vətəndaş cəmiyyəti, hüquqi dövlət quruculuğu;

Qeyd: Yazı Medianın İnkişaf Agentliyinin maliyyə dəstəyi ilə hazırlanıb.