Niyə biz hələ də diplomun arxasınca qaçırıq?

Azərbaycanda uzun illərdir bir stereotip var: uğur yalnız universitetdən keçir. Valideynlər övladlarını diplom arxasınca göndərir, amma əmək bazarı çox vaxt tamam başqa şey tələb edir - konkret bacarıq.

Bu ziddiyyət artıq illərdir hiss olunur. Universitetlər minlərlə məzun buraxır, amma işəgötürənlər tez-tez eyni şikayəti səsləndirir: “təcrübə yoxdur”, “praktiki bacarıq çatışmır”. Nəticədə isə diplomlu, amma işsiz gənclərin sayı artır.

Lənkəranda gördüyüm mənzərə bu stereotipin tədricən dəyişdiyini göstərir.

Peşə təhsil məktəbində gənclər sadəcə dərs keçmirlər. Onlar işləyirlər. Moda dizaynı dərsində oturan tələbə eyni zamanda tikiş maşını arxasında öz məhsulunu hazırlayır. Aşpazlıq ixtisasında oxuyanlar kitabdan resept oxumur, mətbəxdə yemək bişirirlər. Aqrar sahədə təhsil alanlar isə istixanada pomidor yetişdirir - yəni məhsulun necə yarandığını praktik olaraq görür.

Bu, artıq “təhsil” deyil, bu - birbaşa əmək bazarına hazırlıqdır.

Əslində bu yanaşma təkcə bacarıq qazanmaq deyil, düşüncə tərzinin dəyişməsidir. Çünki burada tələbə öyrənir ki, əmək yalnız nəzəri bilik deyil, konkret nəticədir - hazırlanan məhsul, göstərilən xidmət, əldə olunan gəlir.

Digər maraqlı məqam isə hərbi hazırlıq elementlərinin tədrisə daxil edilməsidir. Silahların yığılması, mina təhlükəsi ilə bağlı maarifləndirmə - bunlar region reallıqları fonunda həm təhlükəsizlik, həm də məsuliyyət baxımından izah olunur. Bu yanaşma bəzilərinə qeyri-adi görünə bilər, amma əslində bu, gənclərin real həyatda qarşılaşa biləcəyi risklərə hazırlığıdır.Bu, həm də bir növ vətəndaşlıq dərsidir -təhlükəni tanımaq, ondan qorunmaq və məsuliyyətli davranmaq bacarığı.

Daha bir vacib detal - yataqxana. Sentyabrdan istifadəyə veriləcək 53 nəfərlik yataqxana xüsusilə regionlardan gələn, əsasən qız tələbələr üçün nəzərdə tutulub. Bu, əslində texniki məsələ deyil. Bu, sosial baryerin aradan qaldırılmasıdır. Çünki çox vaxt məhz yaşayış problemi region gənclərinin təhsil imkanlarını məhdudlaşdırır. Xüsusilə qızlar üçün bu məsələ daha həssasdır - ailələrin narahatlığı, təhlükəsizlik amili və maddi çətinliklər çox vaxt onların təhsildən kənarda qalmasına səbəb olur.

Belə hallarda yataqxana sadəcə yaşayış yeri deyil, imkan yaradan bir vasitəyə çevrilir.

Nazir müavini Kənan Kərimzadənin dediyi kimi, peşə təhsili məşğulluq üçün əsas alətlərdən birinə çevrilməlidir. Amma məsələ təkcə dövlət siyasətində deyil  - bu, həm də cəmiyyətin yanaşmasının dəyişməsidir.

Çünki hələ də bir çox ailə üçün peşə təhsili “ikinci seçim” kimi qəbul olunur. Halbuki reallıq artıq dəyişir: bazar diplomdan çox bacarıq tələb edir, işəgötürənlər isə konkret işi bacaran insan axtarır.

Lənkərandakı model göstərir ki, düzgün qurulmuş peşə təhsili həm işsizliyi azalda bilər, həm də “diplom üçün təhsil” anlayışını zəiflədə bilər. Daha da önəmlisi, bu model gənclərə asılı yox, müstəqil olmağı öyrədir. Çünki bacarığı olan insan yalnız iş axtarmır - o, lazım gəlsə özü iş yaradır.

Və bəlkə də məsələ elə buradadır: biz gəncləri diplom almağa yox, həyat qurmağa hazırlamalıyıq. Lənkəranda gördüyüm mənzərə isə göstərir ki, bu dəyişiklik artıq başlayıb.

İndi əsas sual budur: biz bu dəyişimi görməyə hazırıqmı?

Gülnar Nazimqızı