Nipah virusu və qlobal risk: Azərbaycanı təhlükə gözləyirmi?

Hindistanın şərq bölgələrində Nipah virusu ilə bağlı qeydə alınan son yoluxma halları bir daha göstərdi ki, müasir dünyada epidemioloji təhlükələr coğrafi sərhədlərlə məhdudlaşmır. Yüksək ölüm riski ilə seçilən bu nadir virusun tibb işçiləri arasında yayılması beynəlxalq səhiyyə dairələrində ciddi narahatlıq doğurub.

Rəsmi məlumatlara görə, Qərbi Benqal ştatında bir neçə həkim virusa yoluxub, onlardan birinin vəziyyəti ağır qiymətləndirilir. Yoluxanlarla təmasda olan onlarla insan izolyasiya olunub.

Hazırda Hindistandan kənarda təsdiqlənən yoluxma halı olmasa da, bir sıra Asiya ölkələri artıq qabaqlayıcı tədbirlər görüb. Regionun əsas hava limanlarında sanitariya nəzarəti gücləndirilib, tibb müəssisələri fövqəladə hazırlıq rejiminə keçirilib.

Nipah virusu ilk dəfə 1990-cı illərin sonlarında aşkarlanıb və əsasən yarasalardan insanlara keçən zoonoz infeksiya hesab olunur.

Virusun təhlükəliliyi yalnız yüksək ölüm faizi ilə deyil, həm də ilkin mərhələdə simptomların qeyri-spesifik olması ilə bağlıdır. Bu isə erkən aşkarlanmanı çətinləşdirir və səhiyyə sistemləri üçün əlavə risk yaradır.

Azərbaycan kontekstində bu proseslər təsadüfi fon xəbəri sayıla bilməz. Son illərdə Hindistan və Cənub-Şərqi Asiya istiqaməti azərbaycanlılar üçün turizm, biznes, ali təhsil və tibbi xidmətlər baxımından getdikcə daha əlçatan olub.

Aviareyslərin sayının artması, beynəlxalq layihələrdə iştirak və uzunmüddətli ezamiyyətlər ölkəni qlobal hərəkətlilik zəncirinin bir hissəsinə çevirir.

Risk yalnız səfərlərin sayı ilə məhdudlaşmır. Uzunmüddətli qalma, regionlarda işləmək, kənd və yarı-şəhər ərazilərinə səfərlər zoonoz infeksiyalarla təmas ehtimalını artırır. 

Hazırda Azərbaycan üçün konkret epidemioloji təhlükə qeydə alınmayıb və rəsmi qurumlar tərəfindən fövqəladə xəbərdarlıq elan olunmayıb.

Bununla belə, beynəlxalq təcrübə göstərir ki, effektiv risk idarəçiliyi təhlükə baş verdikdən sonra deyil, ondan əvvəl qurulur. Sərhəd-keçid məntəqələrində monitorinq, beynəlxalq səhiyyə strukturları ilə informasiya mübadiləsi və çevik reaksiya mexanizmləri bu baxımdan həlledici rol oynayır.

Vətəndaşlar üçün isə bu, uzaq görünən təhlükələrin belə real nəticələr doğura biləcəyini xatırladan siqnaldır. Səfər öncəsi məlumatlanma, gigiyenik qaydalara riayət və riskli bölgələrdə tibbi simptomlara biganə qalmamaq fərdi təhlükəsizliyin əsas şərtləridir.

Nipah virusu nadir olaraq qalır, lakin qlobal reallıq dəyişməyib: müasir dünyada məsafə qoruyucu faktor deyil.

Təhlükələr səssiz şəkildə ortaya çıxır və hazır olmayan sistemləri sınağa çəkir.

N.Təbrizli