Dünya neft və qaz baxımından Rusiyadan nə dərəcədə asılıdır?

Avropa İttifaqı ilin sonuna qədər Rusiya neftinin bütün alışlarını qadağan etməyi planlaşdırır.

Lakin Aİ üzvləri arasında Rusiya qazının idxalının dayandırılması ilə bağlı hələlik konsensus yoxdur.

Hansı neft və qaz sanksiyaları var?

Avropa Komissiyasının sədri Ursula fon der Leyen 2022-ci ilin sonundan sonra Aİ ölkələrinə Rusiya neftinin alınmasının qadağan edildiyini açıqlayıb.

Aİ üzvləri olan Macarıstan və Slovakiya 2023-cü ilin sonuna qədər Rusiya xam neftini almağa davam edə biləcək.Mart ayında Aİ bir il ərzində qaz idxalını üçdə iki azaltmağı öhdəsinə götürdü.Növbəti mərhələ üzrə danışıqlar davam edir.

ABŞ Rusiyadan neft, qaz və kömür idxalına tam qadağa qoyub, Böyük Britaniya isə ilin sonuna qədər Rusiya neftindən imtina edəcək.

Rusiya xəbərdarlıq edib ki, neftinə qadağa qoyulması "qlobal bazar üçün fəlakətli nəticələrə” gətirib çıxaracaq.

Enerji və Təmiz Hava Tədqiqatları Mərkəzinin məlumatına görə, sanksiyalara baxmayaraq, Rusiya Avropa Birliyinə qalıq yanacaq satışından aylıq qazancını demək olar ki, iki dəfə artırıb.

2021-ci ildə ayda təxminən 12 milyard avro (12,5 milyard dollar) olan neft və qaz qiymətləri ilə müqayisədə Aİ müharibə başlayandan bəri Rusiyadan ayda təxminən 22 milyard avro (23 milyard dollar) qalıq yanacaq idxal edib.

Rusiya nə qədər neft ixrac edir?

Rusiya ABŞ və Səudiyyə Ərəbistanından sonra dünyanın üçüncü ən böyük istehsalçısıdır.

Rusiyanın xam neft ixracının təxminən yarısı, sanksiyalar elan edilməmişdən əvvəl Avropaya gedirdi.

Beynəlxalq Enerji Agentliyinin (IEA) məlumatına görə, alternativ təchizatçılar tapmaq üçün əlavə bir il veriləcək Slovakiya və Macarıstan keçən il neft idxalının 96%-ni və 58%-ni Rusiyadan alıblar.

2020-ci ildə Böyük Britaniyanın neft idxalının cəmi 8%-i və keçən il ABŞ-ın neft idxalının 3%-i Rusiyanın payına düşüb.

Rusiya neftinin alternativləri hansılardır?

"Neft üçün alternativ tədarükçü tapmaq qazdan daha asan olmalıdır, çünki bəziləri Rusiyadan gəlsə də, "başqa yerlərdən də çoxlu tədarüklər var” -bunu tədqiqat üzrə analitik Ben McWilliams deyir.

Beynəlxalq Enerji Agentliyinin üzvü olan bəzi ölkələr neft ehtiyatlarından 120 milyon barel ekvivalentində neft buraxıblar bu isə öz tarixində ən böyük ehtiyat buraxılışıdır.Martın sonunda ABŞ prezidenti Co Bayden yüksək yanacaq xərclərini azaltmaq üçün Amerikanın ehtiyatlarından neftin əsaslı şəkildə çıxarılmasına göstəriş verdi.

ABŞ həmçinin Səudiyyə Ərəbistanının neft hasilatını artırmasını istəyir və Venesuela neftinə qarşı sanksiyaları yumşaltmağa çalışır.

Rusiya qaz axınını necə dayandırdı?

Ukraynanın işğalına baxmayaraq, Rusiya bir çox Avropa ölkələrinə böyük həcmdə qaz tədarükünü davam etdirir.

Lakin Qərb dövlətləri Rusiyaya qarşı maliyyə sanksiyaları tətbiq etdikdən sonra prezident Putin bəyan etdi ki, "dost olmayan” ölkələr qazın pulunu Rusiya valyutası ilə ödəməli olacaqlar.

Rusiyanın dövlət enerji şirkəti "Qazprom” Polşa və Bolqarıstana tədarükünü dayandırıb və ödənişlər rublla həyata keçirilməyənə qədər bu ölkələrə yenidən tədarükün başlamayacağını bildirib.Aİ Rusiyanın hərəkətini şantaj forması hesab etdiyini bildirib.

Bir çox digər Aİ ölkələri ödənişlərin vaxtı çatdıqda mayın ortalarında eyni problemlə üzləşəcəklər.

Rublla ödənişlər Rusiya valyutasını gücləndirəcək və onun iqtisadiyyatına fayda verəcək.

Kim rublla ödəyir?

"Rusiyanın tələblərinə əməl etmək Aİ sanksiyalarını pozacaq və bunu edən şirkətlər üçün "yüksək risk" olacaq.”-bunu Xanım Von der Leyen deyib.

Aİ ölkələri Rusiyanın enerji resurslarından asılılığını nə qədər tez aradan qaldıracaqları ilə bağlı fikir ayrılığına düşüb.

Almaniya, Macarıstan və Slovakiya da daxil olmaqla bəzi Aİ ölkələrinin qaz şirkətləri qazın haqqını Rusiyanın Qazprombank bankı vasitəsilə avro ilə ödəməyə razılaşıblar.

Financial Times Avstriya və İtaliyanın qaz şirkətlərinin də Qazprombank-da hesab açmağı planlaşdırdığını yazıb.

Keçən həftə Aİ bildirib ki, əgər Rusiya qazının alıcıları rubla hər hansı konvertasiya baş verməmişdən əvvəl ödənişləri avro ilə başa vura və bunun təsdiqini ala bilsələr, bu, sanksiyaları pozmayacaq.

Bununla belə, onun ilkin rəhbərliyinin necə təfsir ediləcəyi ilə bağlı ölkələr arasında fərqli fikirlər var və Aİ diplomatları məsələ ilə bağlı daha çox aydınlıq istədiklərini bildiriblər.

Rusiya Avropaya nə qədər qaz verir?

2019-cu ildə Aİ-nin təbii qaz idxalının 41%-i Rusiyanın payına düşüb.

Əgər Rusiyanın Avropaya qaz nəqli kəsilsəydi, İtaliya və Almaniya ən çox qaz idxal etdikləri üçün xüsusilə həssas olardılar.

Rusiya Böyük Britaniyanın qaz tədarükünün yalnız 5%-ni təmin edir və ABŞ Rusiyadan heç bir qaz idxal etmir.

Rusiya qazını Avropaya bir neçə magistral kəmərlə göndərir.

Qaz regional saxlama qovşaqlarında toplanır və sonra bütün qitədə paylanır.

Bəs Rusiya qazına alternativlər?

Avropa Qətər, Əlcəzair və ya Nigeriya kimi mövcud qaz ixracatçılarına müraciət edə bilər, lakin hasilatı sürətlə genişləndirmək üçün praktiki maneələr var.

ABŞ bu ilin sonuna qədər Avropaya əlavə 15 milyard kubmetr maye qaz (LNG) göndərməyə razılıq verib.

Avropa həmçinin külək enerjisi kimi digər enerji mənbələrindən istifadəni artıra bilər, lakin bunu etmək tez və asan deyil.

İstilik və yanacaq ödənişlərinə nə olacaq?

İstehlakçılar artan enerji və yanacaq ödənişləri ilə üzləşəcəklər. Rusiya Avropaya qaz ixracını məhdudlaşdırarsa, istilik qiymətləri çox güman ki, daha da artacaq.

İngiltərədə ev təsərrüfatlarının enerji faturaları enerji qiymətlərinin yuxarı həddi ilə yoxlanılır.

Lakin aprel ayında əskinaslar 700 funt sterlinq artaraq təxminən 2000 funt-sterlinqə yüksəldi.

Bu payızda limit yenidən artırıldıqda onların təxminən 3000 funt-sterlinqə çatacağı gözlənilir.

Böyük Britaniyada benzin və dizelin qiymətləri də yüksəldi və hökumət sürücülərin rekord qiymətlərlə mübarizə apardığı üçün yanacaq rüsumunun azaldığını elan etdi.