Axios: İran münaqişəsi genişlənərsə, ABŞ-Rusiya qarşıdurmasına və qlobal enerji böhranına səbəb ola bilər

İran ətrafında başlayan münaqişənin ilk həftəsində artıq ondan çox ölkə müxtəlif formalarda qarşıdurmaya cəlb olunub və daha bir neçə dövlətin də prosesə qoşula biləcəyi ehtimal edilir.
Bu barədə Axios nəşrinin analizi⁠ məlumat yayıb.

Nəşrin yazdığına görə, əgər Çin və ya Rusiya kimi böyük güclər daha fəal müdaxilə etsə, regional münaqişə daha geniş miqyaslı böhrana çevrilə bilər. Bu isə ABŞ və Rusiya arasında proksi qüvvələr vasitəsilə qarşıdurma və ya qlobal enerji böhranı ilə nəticələnə bilər.

Çin
Pekin əvvəlcə ABŞ-ın hücumlarını beynəlxalq hüququn pozulması kimi qınayıb və BMT Təhlükəsizlik Şurasının təcili iclasında gərginliyin azaldılmasına çağırıb. Eyni zamanda Çin İrandan 3 mindən çox vətəndaşını təxliyə edib.
Çin neft idxalının təxminən 80%-ni Hörmüz boğazı vasitəsilə aldığı üçün bu strateji su yolunda təhlükəsiz keçidin təmin edilməsində israr edir.
Çinin xarici işlər naziri Vanq Yi bildirib ki, “bu, heç vaxt baş verməməli olan və heç kimə fayda verməyən müharibədir”.

Rusiya
Rusiya Xarici İşlər Nazirliyi ABŞ-ın hücumunu “suveren və müstəqil BMT üzvü olan dövlətə qarşı planlaşdırılmış silahlı təcavüz aktı” adlandırıb.
ABŞ müdafiə naziri Pit Heqsett isə “60 Minutes” proqramına müsahibəsində Rusiyanın İrana kəşfiyyat məlumatı verməsi ilə bağlı iddiaların “əhəmiyyətli olmadığını” bildirib.
Analitiklərin fikrincə, Hörmüz boğazında yaranan gərginlik enerji qiymətlərini artırdığı üçün Rusiya Hindistan və Çinə neft ixracını artırmaq imkanları əldə edə bilər.

Türkiyə
Türkiyə İran əleyhinə əməliyyatlar üçün öz hava məkanından istifadə edilməsinə icazə verməyəcəyini açıqlayıb.
Eyni zamanda NATO qüvvələrinin Türkiyəyə yönəlmiş ən azı iki İran raketini vurması gərginliyi daha da artırıb.
Türkiyə həmçinin İranın Azərbaycana hücumlarını pisləyib və Şimali Kiprə altı F-16 qırıcı təyyarəsi göndərib.

Yəmən
İranın dəstəklədiyi husilər hələ münaqişəyə qoşulmayıb, lakin bunu edə biləcəklərini bildiriblər. Bu isə Qırmızı dənizdə gəmiçiliyi təhlükə altına qoya və yeni cəbhə aça bilər.

Ukrayna
Ukrayna ABŞ və Körfəz ölkələri ilə anti-dron müdafiəsi sahəsində əməkdaşlıq edir və Rusiya ilə müharibədə İran dronlarına qarşı əldə etdiyi təcrübəni bölüşür.
Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenski bildirib ki, ölkəsi “Ukraynaya kömək edən tərəfdaşların təhlükəsizliyinin qorunmasına və Rusiya ilə müharibənin ədalətli şəkildə başa çatmasına” töhfə verəcək.

Misir və Suriya
ABŞ Dövlət Departamenti amerikalıları Misir və Suriyanı dərhal tərk etməyə çağırıb.
Analitiklər Suriyanı “vəhşi kart” adlandırırlar. İsrailin bölgədə kürd qüvvələri ilə kəşfiyyat əlaqələri və mümkün regional eskalasiya ölkədəki vəziyyətə ciddi təsir göstərə bilər.

Koreya yarımadası
ABŞ və Cənubi Koreya hərbçiləri İranla münaqişə halında Cənubi Koreyada yerləşən ABŞ Patriot hava hücumundan müdafiə sistemlərinin regiona yerləşdirilməsi imkanını müzakirə edirlər.
Eyni zamanda İranın ənənəvi tərəfdaşlarından sayılan Şimali Koreya ilə münasibətlərin gələcək istiqaməti də qeyri-müəyyən olaraq qalır